Triết lý giáo dục

1 bài viết được trích từ blog của big_bang (link)

Tháng 10/2007, Bộ GD-ĐT sẽ mở hội nghị bàn về “triết lý giáo dục”. Từ tháng 1 đến tháng 4, Bộ GD-ĐT sẽ phác thảo đề cương để có thể thông báo rộng rãi với công chúng.

Tại sao giáo dục của đất nước chúng ta lại có nền giáo dục kém?

Việc gì cũng vậy, muốn phát triển được thì phải đi từ cơ bản! Chúng ta đang thiếu một tư tưởng cơ bản xuyên suốt trong giáo dục! Cái đó người ta gọi là “triết lý giáo dục”. Nền giáo dục xưa của Việt Nam có triết lý rất rõ ràng đó là “học cách làm người” nền giáo dục đó đã tạo ra biết bao nhiêu con người kiệt xuất vang danh thiên cổ, từ võ tướng, đến các quan văn, rồi các bậc nho gia cả đời theo nghiệp dạy học… Triết lý đó có thể đúc kết học không đúc kết thành một tư tưởng chủ đạo xuốt chiều dài lịch sử, nhưng vẫn giữ nguyên tính chất, điều đó là do sự giao lưu của thời xưa không nhiều. Chúng ta không du nhập nhiều nền văn hoá như bây giờ nào là : TQ, Pháp, Nga, Mỹ…. Điều đó lý giái cho việc chúng ta cần 1 triết lý giáo dục!

Lại nói về việc đi từ cơ bản! Thiết nghĩ chúng ta đã xem nhẹ điều này trong giáo dục nước nhà! Xét trên bình diện lớn toàn nước, chúng ta có thể thấy các căn bệnh chạy theo thành tích đó hiển nhiên không phải là “bẩm sinh” mà nguyên nhân là việc thiếu quan tâm đến “cơ bản”. Tại sao lại liên quan đến nhau? Những số liệu thống kê luôn phản ánh bề nổi của một vấn đề! Đó là điều không phải bàn trong các bộ môn khoa học, và trong thực tế cũng vậy! Không nên đánh giá một vấn đề qua các thống kê! Thi tốt nghiệp tỷ lệ cao! Thi học sinh giỏi có nhiều kết quả! … Ngay cả việc thi quốc tế! thử hỏi nếu để tự học sinh phấn đấu kết quả sẽ thế nào, nếu không có các thầy giáo nhiều năm kinh nghiệm trong các kì thi quốc tế thì liệu có các cao thủ giật huy chương … Ngẫm ra mới biết chúng có liên quan!

Tiếp tục bàn về vấn đề đi từ cơ bản! Chúng ta hay thường nghe nhắc đến cụm từ “những bước đột phá” trong khoa học cũng như trong cuộc sống! Cụm từ này làm cho chúng ta có một tư tưởng nực cưởi trong đầu là: “chúng ta có thể bỏ qua những điều cơ bản chỉ cần lắm bắt được những khoa học tiên tiến các nước là chúng ta có thể làm khoa học, là có thể áp dụnh thành thục vào thực tế” Chớ trêu là không phải như vậy! Đó chỉ là cách hiểu “nôm na” của giới báo chí, còn với những người nghiên cứu thực sự thì khái niệm “bước đột phá” để nói rằng đồ thị phát triển trở nên “thẳng đứng” (độ dốc cao) không hề hàm ý là “bước nhảy vọt đứt đoạn”. Tất cả mọi bước đột phá đều đi từ những điều cũ, mọi phát kiến khoa học đều đi có quá trình xây dựng và kế thừa!

Đi từ cơ bản giúp con người biết suy nghĩ! Chúng ta du nhập quá nhiều những thành tựu của xã hội bên ngoài mà không tiêu hoá hết. Nó tạo cho chúng ta một thói quen hưởng thụ. Một cảm giác dư thừa! Nhưng khốn nỗi chúng ta lại không thể khai thác được tối đa nói phục vụ cho lợi ích của mình vì chúng ta không hiểu về nó, như vậy có thể nói là chúng ta không biết hưởng thụ. Đó là một sự xoay sở trong tình trạng mất gốc, điều đó là không thể chấp nhận được trong bối cảnh hội nhập, khi mà giờ đây thông tin còn nhiều hơn bao giời hết!

Quay trở lại vấn đề giáo dục thực tại! Theo Big_bang chúng ta đang tồn tại một nền giáo dục chạy theo. Thể hiện ở: Tiểu học đã bắt giải toán thành thạo, làm cả đống bài tập, chiếm hết thời gian vui chơi, vậy còn đâu những ý tưởng viển vông sáng tạo… đó không phải là điều tốt điều rất đơn giản ấy tại sao chúng ta không sửa được! Nhỏ đã vậy càng lớn càng phân hoá, những trẻ viển vông thì bị loại khỏi những môi trường đào tạo tốt, có những bạn bè tốt, thầy cô tốt… Trong môi trường mới làm xấu đi con người và chỉ một số ít trở thành những người có ích!

Triết lý giáo dục thực tại! “Giáo dục để tạo ra những con người biết làm việc chứ không phải tạo ra những con người biết suy nghĩ” đó là điều mà tôi nghe được ở đâu đó, và nghĩ lại cũng thấy đúng là giáo dục của Việt Nam mình như vậy! Họ có cái lý riêng để mọi người tin vào triết lý đó: “Việt Nam muốn phát triển thì cần phải tạo ra những con người có kỹ năng làm việc, biết cập nhật công nghệ và áp dụng công nghệ!” Thiết nghĩ đó chỉ là lý lẽ ngông cuồng ! Luôn cập nhật được những công nghệ mới của thế giới không phải là chuyện đơn giản nhất là với những con người không biết suy nghĩ! Vả lại, cứ như vậy khác nào chúng ta luôn phải theo đuôi của họ đâu thể nào gọi là vì sự phát triển!

Giáo dục hiện tại đang thủ tiêu những người biết suy nghĩ! Chỉ cần 1 vế của triết lý: “giáo dục để tạo ra những con người biết làm việc …” là đủ để chứng minh sự thủ tiêu đó! Vì ngay từ nhỏ (cơ bản) triết lý đó đã đi vào đầu những con người trẻ tuổi, điều đó làm trẻ nhỏ đã không còn chú tâm đến phương pháp luận nữa! Mà như trên đã nói cơ bản quan trong như thế nào!

Thiết nghĩ Bộ Giáo dục và Đào Tạo! Đang có một hướng đi tích cực là Mở hội nghị “triết lý giáo dục” Nhưng điều gì cũng có hai mặt, có một “triết lý giáo dục” là điều tốt, cho phát triển giáo dục nước nhà! Nhưng do “triết lý giáo dục” là tư tưởng chủ đạo cho giáo dục nên càng phải thận trọng.

Big_bang xin nêu ra triết lý giáo dục của mình: “giáo dục để đào tạo ra những con người biết suy nghĩ” có lẽ đó mới phù hợp với triết lý giáo dục xưa “học cách làm người “. Có được triết lý giáo dục ấy! Chắc chắn sau này Việt Nam sẽ “…có nhiều người Tài Đức giúp dân giúp nước”! Biết đâu đất nước chúng ta lại vượt trước thời đại!

Có một câu chuyện về Einstein mà big_bang rất tâm đắc: Trong chuyến đi Mỹ năm 1921, tại Boston, Einstein được đưa cho bảng câu hỏi Edison để trả lời, người ta muốn xem ông trả lời đúng đến đâu như một trắc nghiệm thông minh. Đến câu hỏi về vận tốc âm thanh, ông trả lời: “Điều đó tôi không biết. Tôi không muốn làm nặng nề trí nhớ của tôi với những sự kiện như thế, những thứ mà tôi có thể tìm thấy dễ dàng trong bất cứ từ điển bách khoa nào”.