Đừng xem “chất xám ra đi” là tiêu cực

00:05:42, 16/06/2006 Nguyễn Bá Chinh

Báo Thanh Niên tiếp tục đăng tải những ý kiến, nguyện vọng của các du học sinh xung quanh việc nhân tài ra đi liệu có quay về. Câu hỏi “Du học sinh ở lại hay trở về” là vấn đề được đặt ra khá lâu nhưng vẫn luôn mang tính thời sự. Còn tôi – một nghiên cứu sinh đang theo đuổi, tìm hiểu giáo dục ĐH của Australia và thế giới tại ĐH Melbourne (Australia) cho rằng, giáo dục VN, trong đó có giáo dục ĐH đang chuyển mình dữ dội. Chính vì thế, chúng tôi phải về để tận dụng cơ hội này, để làm cái mà bản thân mình ấp ủ hoài bão từ lâu và để sống có ích. Tuy nhiên, theo tôi, trong thời đại toàn cầu hóa, phải chấp nhận hiện tượng “chất xám đi”, “chất xám về” và “chất xám lại ra đi” bởi lẽ luân chuyển chất xám là hiện tượng toàn cầu của nền kinh tế tri thức. Đừng xem việc “chất xám ra đi” là tiêu cực, chẳng qua các du học sinh chỉ là “vắng nhà” một thời gian thôi để “sạc” thêm năng lượng, để sau này cống hiến tốt hơn. Còn nhớ, thời gian còn làm giáo viên tại ĐH Ngoại thương cơ sở 2 TP.HCM, tôi rất muốn thay đổi cách giảng dạy của mình cho sinh viên (SV) và mong muốn có một thế hệ SV mới tại VN: vừa hồng, vừa chuyên, có tầm nhìn và khả năng xông pha quốc tế. Lúc đó, khi nghe tin học trò đoạt học bổng quốc tế tại Nhật, Australia, Mỹ, tôi cảm thấy sung sướng vô cùng. Rồi khi nghe tin học trò trở về VN làm việc sau những năm du học, tôi thấy sướng thêm lần nữa vì chứng kiến “chất xám đã quay về”! Là một nghiên cứu sinh, tôi được tham gia nghiên cứu nhiều dự án tại Melbourne và tham dự nhiều hội thảo chuyên ngành quốc tế. “Luôn luôn lắng nghe, luôn luôn xông pha” và “tự thân vận động” là phương châm khắc phục những khó khăn của tôi khi học ở nước ngoài. Tôi rất tâm đắc với câu nói: “Muốn ra biển lớn, phải chấp nhận quy luật của biển lớn thì mới tồn tại được!”. Thế nhưng, cũng phải nhìn nhận rằng, điều mà không ít SV VN đang thiếu chính là cái tầm mang tính “quốc tế hóa”. Tôi biết các trường ĐH Nhật Bản hiện đang “quốc tế hóa” dữ dội, đầu tiên là thành lập các trung tâm xuất sắc (centre for excellence) để tạo “brand” (thương hiệu) cho mình và tạo cú hích nhất định cho các ngành, trung tâm khác, từ đó mới đi lên được… Còn chúng ta, những “sản phẩm” do các trường ĐH đào tạo chưa cạnh tranh được với chất xám quốc tế, thể hiện trong việc “tiếp thị” đề tài nghiên cứu, ở năng lực làm việc quốc tế… Tại các nước như Anh, Mỹ, Australia đều có những chính sách thu hút chất xám, thể hiện qua việc họ tạo điều kiện cho SV du học ở lại làm việc, nghiên cứu. Chẳng hạn tại Australia, SV quốc tế được phép ở lại một năm sau khi tốt nghiệp để học hỏi kinh nghiệm nghiên cứu làm việc. Tôi gọi đây là hiện tượng “chất xám luân chuyển” và cho rằng nó là một xu thế không thể thay đổi được. Riêng bản thân tôi, như đã nói, tôi sẽ chọn con đường trở về. Ở VN, tôi hy vọng sẽ có cơ hội tốt để phát triển bản thân, đóng góp cho gia đình và xã hội. Trước mắt, tôi có nhiều dự định để làm. Hiện nay, tôi là một thành viên trong Ban chủ nhiệm CLB Du học sinh TP.HCM (OVS) – một câu lạc bộ “kết nối SV Việt năm châu”. Tháng 8 tới, nhóm OVS sẽ tổ chức Ngày hội du học cho du học sinh tại TP.HCM, cung cấp những kinh nghiệm “xương máu” cho các bạn SV và học sinh muốn đi du học. Mặt khác, nhóm chúng tôi đang triển khai chương trình “Nhịp cầu thực tập” để giúp du học sinh có sự hiểu biết thực tế với môi trường đầu tư, sản xuất trong nước… Các thành viên trong CLB đều có “lửa” dữ lắm và mong muốn đóng góp được chút gì cho quê hương. Vấn đề chính là phải biết khơi ngọn lửa ấy cho nó bùng lên và lan rộng ra. Nguyễn Bá Chinh (Năm thứ hai chương trình tiến sĩ giáo dục tại Trung tâm Nghiên cứu giáo dục ĐH, khoa Giáo dục, Trường ĐH Melbourne – Australia)